Dove vertalers en tolken: Waarom de rollen belangrijk zijn voor duidelijke communicatie

Dove mensen die gebarentaal gebruiken, ontmoeten vaak mensen die geen gebarentaal kennen. Dan is er communicatie nodig.
Twee soorten professionals doen dit werk: tolken en vertalers. Hun werk lijkt op elkaar, maar de rollen zijn verschillend.
Horende tolken kunnen geen Dove vertalers vervangen. Gebarentalen zijn visueel en cultureel gebonden, kortom anders dan gesproken of geschreven talen.

Wat tolken doen

Tolken zetten gesproken taal direct om naar gebarentaal, en gebarentaal terug naar gesproken taal.
Bijvoorbeeld: tijdens een afspraak bij de dokter vertaalt de tolk in gebarentaal wat de dokter zegt, en spreekt uit wat de dove patiënt gebaart.
In de Europese Unie (EU) zijn er in veel landen wetten die tolken verplicht maken bij publieke diensten zoals onderwijs of zorg. Toch zijn er vaak te weinig goed opgeleide tolken beschikbaar.

Wat vertalers doen

Vertalers zetten geschreven tekst (zoals e-mails, wetten of websites) om naar video’s in gebarentaal. Dit is belangrijk omdat veel dove mensen geschreven talen moeilijk vinden. Ze hebben vaak Nederlands als hun tweede taal beheerst.
Een ziekenhuis kan bijvoorbeeld medische uitleg vertalen in een gebarentaalvideo. Zo begrijpen dove patiënten hun behandeling beter.

Waarom Dove vertalers belangrijk zijn

Dove vertalers begrijpen de cultuur, emoties en details van gebarentaal beter dan horende vertalers.
Spreekwoorden of grappen in geschreven tekst hebben vaak andere betekenis in gebarentaal. Een Dove vertaler kan dit aanpassen en visueel maken, zodat de boodschap dezelfde betekenis blijft.
In Nederland kunnen dove mensen nu een opleiding volgen tot erkend vertaler, Dove tolk NGT. (DT-NGT) Voor 2020 mochten alleen horende mensen deze opleiding studeren. Dove belangenbehartigers hebben gevochten voor gelijke toegang.
Ook in Slowakije heeft de universiteit van Trnava een aparte opleiding voor Dove vertalers.

Horende professionals mogen Dove vertalers niet vervangen

Horende tolken hebben moeite met vertalen van geschreven tekst, omdat:

gebarentalen een andere grammatica hebben. Zinnen worden ruimtelijk opgebouwd, niet via woordvolgorde.
Dovencultuur belangrijk is. Dove vertalers delen ervaringen met hun gemeenschap en kiezen gebaren die passen bij de situatie.
Internationale regels (ISO 17100) Dove vertalers aanbevelen voor vertalen van tekst naar gebarentaal, om kwaliteit te garanderen.

De EU erkent dit steeds meer. Zo geeft het Europees Parlement nu de voorkeur aan Dove vertalers voor officiële documenten. Hun vertalingen zijn betrouwbaarder.

Samen bouwen aan een beter systeem

Dove belangenbehartigers in Europa benadrukken dat beide rollen nodig zijn: tolken en vertalers.
Horende tolken horen bij live gesprekken. Dove vertalers zijn nodig voor geschreven teksten.
In landen zoals Duitsland en Zweden worden Dove vertalers opgeleid om samen te werken met horende professionals. Zo wordt communicatie voor iedereen beter.

Samenvatting

Voor duidelijke communicatie is de juiste professional nodig. Dove vertalers hebben unieke en onmisbare (visuele) vaardigheden. Zij maken informatie toegankelijk en zorgen dat dove mensen gelijke kansen krijgen in onderwijs, zorg en het openbare leven.