Emancipatie en Dovenbeweging

Wat is emancipatie?

Emancipatie betekent vrijheid en gelijke rechten krijgen na oneerlijke behandeling. Voor doven gaat emancipatie over:

Gelijk onderwijs
Eerlijke werkgelegenheid
Erkenning van gebarentalen en Dovencultuur

Vroege barrières

Opkomst van de emancipatiebeweging

In 1951 richtten afgevaardigden van 25 nationale Dovenorganisaties de Wereldfederatie van Doven (WFD) op in Rome.
Doel: Opkomen voor de mensenrechten en taalrechten van doven wereldwijd.
Sindsdien heeft de WFD invloed gehad op het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met een Handicap.

Activisten vochten voor:

Officiële erkenning van gebarentalen
Tweetalig onderwijs
Ze lieten met onderzoek zien dat gebarentalen volledige taalkundige structuren hebben.

In de 19e eeuw hadden dove mensen grote obstakels. Veel scholen verboden gebarentaal en gaven alleen de orale methode: Leren van liplezen en spreken. Op het Tweede Internationale Congres over Dovenonderwijs in Milaan in 1880 besloten opvoeders dat spraak beter was. Ze verboden gebarentaal in scholen. Deze “Donkere Periode” in het Dovenonderwijs duurde tot eind jaren 1960.

Dove volwassenen werden beperkt tot praktische, laagbetaalde banen, ondanks hun capaciteiten. Door sociale isolatie en uitsluiting uit het openbare leven had Dovengemeenschap geen stem en mening.

Belangrijke juridische mijlpalen

Slowakije: erkende in 1995 de Slowaakse Gebarentaal als natuurlijke taal van doven en garandeerde onderwijs in gebarentaal.
Slovenië: nam in 2002 de wet aan over het gebruik van Sloveense Gebarentaal, inclusief rechten op een tolk in het onderwijs. In 2021 werd de grondwet aangepast zodat Sloveense, Italiaanse en Hongaarse gebarentalen, en de taal van de doofblinden, grondwettelijke bescherming krijgen. Slovenië is het enige land dat dit deed voor de taal van doven.
Nederland: In oktober 2020 was er het wetsvoorstel voor erkenning van Nederlandse Gebarentaal (NGT) als officiële taal. NGT wordt nu officieel naast Nederlands en Fries erkend, na tientallen jaren van pleiten en actie.

Voortdurende impact

Tegenwoordig hebben veel Europese landen tweetalig onderwijs, met zowel gebarentaal als gesproken taal. Dovenorganisaties organiseren culturele evenementen en de Deaflympics vieren sportieve en artistieke prestaties. Emancipatie heeft doven waardigheid, zelfrespect en maatschappelijke deelname gegeven.

Belemmeringen voor de toekomst

Niet alle landen erkennen gebarentalen officieel. Toegankelijkheid op het werk en volledig tweetalige onderwijs zijn nog niet overal gelijk.
De strijd gaat door voor universele gebarentaalrechten en inclusieve wetten, zodat doven gelijke kansen en respect krijgen.

De strijd voor universele gebarentaalrechten en echte inclusie is nog niet voorbij. Dovengemeenschappen en hun bondgenoten moeten blijven vechten en alert blijven, want de strijd voor gelijke rechten en respect is nog nooit helemaal klaar.